અધ્યાય 11: Vishvarupa Darshana Yoga
विश्वरूपदर्शनयोग · 55 શ્લોક
અધ્યાય 11, શ્લોક 1
अर्जुन उवाच मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम्। यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम॥
અર્જુને કહ્યું — મારા પર અનુગ્રહ કરવા આપે જે પરમ ગુહ્ય અધ્યાત્મવિષયક વચનો કહ્યાં, તેનાથી મારો આ મોહ દૂર થઈ ગયો છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 2
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया। त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्॥
હે કમલનયન! મેં આપની પાસેથી પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિ અને પ્રલય વિસ્તારથી સાંભળ્યાં, અને આપનો અવિનાશી મહિમા પણ સાંભળ્યો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 3
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर। द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम॥
હે પરમેશ્વર! આપ પોતાને જેવા કહો છો તે બરાબર જ છે; પરંતુ હે પુરુષોત્તમ! આપના ઐશ્વર્યયુક્ત ઈશ્વરીય રૂપને હું પ્રત્યક્ષ જોવા ઇચ્છું છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 4
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो। योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयाऽत्मानमव्ययम्॥
હે પ્રભો! જો આપ માનો કે હું તે રૂપ જોઈ શકું તેમ છું, તો હે યોગેશ્વર! આપનું અવિનાશી સ્વરૂપ મને દર્શાવો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 5
श्री भगवानुवाच पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः। नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च॥
શ્રીભગવાને કહ્યું — હે પાર્થ! અનેક પ્રકારનાં, અનેક વર્ણ અને આકારવાળાં મારાં સેંકડો અને હજારો દિવ્ય રૂપો જો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 6
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्िवनौ मरुतस्तथा। बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याऽश्चर्याणि भारत॥
હે ભારત! આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, બંને અશ્વિનીકુમારો અને મરુતોને જો; પહેલાં કદી ન જોયેલાં અનેક આશ્ચર્યો જો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 7
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्। मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि॥
હે ગુડાકેશ! આજે મારા આ દેહમાં એક સ્થાને રહેલું ચરાચર સહિત સમગ્ર જગત અને બીજું જે કંઈ તું જોવા ઇચ્છે તે જો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 8
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा। दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्॥
પરંતુ તારી આ ચર્મચક્ષુઓથી તું મને જોઈ શકીશ નહીં; માટે હું તને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપું છું, તેનાથી મારી ઈશ્વરીય યોગશક્તિ જો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 9
सञ्जय उवाच एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः। दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्॥
સંજયે કહ્યું — હે રાજન્! આમ કહીને મહાયોગેશ્વર હરિએ અર્જુનને પોતાનું પરમ ઐશ્વર્યયુક્ત રૂપ દર્શાવ્યું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 10
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्। अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्॥
અનેક મુખ અને નેત્રોવાળું, અનેક અદ્ભુત દર્શનોવાળું, અનેક દિવ્ય આભૂષણોથી શોભતું અને અનેક દિવ્ય શસ્ત્રો ઉગામેલું,
અધ્યાય 11, શ્લોક 11
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्। सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम्॥
દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરેલું, દિવ્ય સુગંધનો લેપ કરેલું, સર્વ આશ્ચર્યમય, અનંત અને સર્વ બાજુ મુખવાળું તે પરમ દેવરૂપ હતું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 12
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता। यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः॥
જો આકાશમાં હજારો સૂર્યો એકસાથે ઉદય પામે, તો તે પ્રકાશ કદાચ તે મહાત્માના તેજ જેવો થાય.
અધ્યાય 11, શ્લોક 13
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा। अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा॥
ત્યારે પાંડુપુત્ર અર્જુને દેવાધિદેવના તે શરીરમાં અનેક પ્રકારે વિભાજિત સમગ્ર જગતને એક જ સ્થાને રહેલું જોયું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 14
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः। प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत॥
ત્યાર પછી આશ્ચર્યચકિત અને રોમાંચિત થયેલા ધનંજયે મસ્તક નમાવી, હાથ જોડીને ભગવાનને કહ્યું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 15
अर्जुन उवाच पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान्। ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्॥
અર્જુને કહ્યું — હે દેવ! આપના દેહમાં હું સર્વ દેવોને, વિવિધ પ્રાણીસમુદાયોને, કમલાસન પર બેઠેલા બ્રહ્માને, શિવને, સર્વ ઋષિઓને અને દિવ્ય સર્પોને જોઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 16
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्। नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप॥
હે વિશ્વેશ્વર! અનેક હાથ, ઉદર, મુખ અને નેત્રોવાળા આપને હું સર્વ બાજુ અનંત રૂપવાળા જોઉં છું; હે વિશ્વરૂપ! આપનો ન અંત, ન મધ્ય કે ન આદિ દેખાય છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 17
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतोदीप्तिमन्तम्। पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्॥
મુકુટ, ગદા અને ચક્ર ધારણ કરેલા, સર્વ બાજુ પ્રકાશમાન તેજના પુંજ, પ્રજ્વલિત અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન જ્યોતિવાળા, જોવામાં કઠિન અને અપ્રમેય આપને હું સર્વત્ર જોઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 18
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्। त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे॥
આપ જ જાણવા યોગ્ય પરમ અક્ષર છો, આ જગતનો પરમ આધાર છો; આપ જ સનાતન ધર્મના રક્ષક અવિનાશી સનાતન પુરુષ છો એવો મારો મત છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 19
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्। पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रम् स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम्॥
આદિ, મધ્ય અને અંત વિનાના, અનંત શક્તિવાળા, અનંત ભુજાઓવાળા, ચંદ્ર-સૂર્યરૂપ નેત્રોવાળા, પ્રજ્વલિત અગ્નિરૂપ મુખવાળા અને પોતાના તેજથી જગતને તપાવતા આપને હું જોઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 20
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः। दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्॥
હે મહાત્મન્! પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચેનો આ અવકાશ અને સર્વ દિશાઓ એક આપનાથી જ વ્યાપેલાં છે; આપનું આ અદ્ભુત અને ઉગ્ર રૂપ જોઈને ત્રણે લોક વ્યથિત થઈ રહ્યા છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 21
अमी हि त्वां सुरसङ्घाः विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति। स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः॥
દેવોના સમૂહો આપનામાં પ્રવેશે છે; કેટલાક ભયભીત થઈ હાથ જોડી આપનાં ગુણગાન કરે છે; મહર્ષિઓ અને સિદ્ધોના સમુદાયો ‘કલ્યાણ થાઓ’ કહીને ઉત્તમ સ્તોત્રોથી આપની સ્તુતિ કરે છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 22
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्िवनौ मरुतश्चोष्मपाश्च। गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे॥
રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, અશ્વિનીકુમારો, મરુતો, પિતૃઓ તથા ગંધર્વો, યક્ષો, અસુરો અને સિદ્ધોના સમુદાયો — સૌ વિસ્મિત થઈ આપને જોઈ રહ્યા છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 23
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम्। बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम्॥
હે મહાબાહો! અનેક મુખ, નેત્ર, ભુજા, જાંઘ, પગ, ઉદર અને અનેક વિકરાળ દાઢોવાળું આપનું વિરાટ રૂપ જોઈને સર્વ લોકો વ્યથિત છે અને હું પણ વ્યથિત છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 24
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्। दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो॥
હે વિષ્ણો! આકાશને સ્પર્શતા, અનેક વર્ણોથી દેદીપ્યમાન, ખુલ્લાં મુખો અને તેજસ્વી વિશાળ નેત્રોવાળા આપને જોઈને મારું અંતઃકરણ ભયભીત છે; મને ન ધીરજ મળે છે, ન શાંતિ.
અધ્યાય 11, શ્લોક 25
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि। दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
વિકરાળ દાઢોવાળાં અને પ્રલયાગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત આપનાં મુખો જોઈને મને દિશાઓ સૂઝતી નથી અને સુખ મળતું નથી; હે દેવેશ! હે જગન્નિવાસ! પ્રસન્ન થાઓ.
અધ્યાય 11, શ્લોક 26
अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः। भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथाऽसौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः॥
રાજાઓના સમુદાય સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના સર્વ પુત્રો, ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ અને આપણા પક્ષના મુખ્ય યોદ્ધાઓ પણ,
અધ્યાય 11, શ્લોક 27
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि। केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः॥
આપનાં વિકરાળ દાઢોવાળાં ભયંકર મુખોમાં વેગથી પ્રવેશી રહ્યા છે; કેટલાકનાં મસ્તકો ચૂર્ણ થઈ દાંતોની વચ્ચે ચોંટેલાં દેખાય છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 28
यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखाः द्रवन्ति। तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति॥
જેમ નદીઓના અનેક જળપ્રવાહો સમુદ્ર તરફ જ દોડે છે, તેમ આ નરલોકના વીરો આપનાં પ્રજ્વલિત મુખોમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 29
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः। तथैव नाशाय विशन्ति लोका स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥
જેમ પતંગિયાં નાશ પામવા માટે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં અતિ વેગથી પ્રવેશે છે, તેમ આ લોકો પણ નાશ પામવા આપનાં મુખોમાં અતિ વેગથી પ્રવેશી રહ્યા છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 30
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः। तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो॥
આપ સર્વ લોકોને પ્રજ્વલિત મુખોથી ગળી જતાં ચારે બાજુથી ચાટી રહ્યા છો; હે વિષ્ણો! આપનો ઉગ્ર પ્રકાશ સમગ્ર જગતને તેજથી ભરીને તપાવી રહ્યો છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 31
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद। विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्॥
મને કહો, ઉગ્ર રૂપવાળા આપ કોણ છો? હે દેવશ્રેષ્ઠ! આપને નમસ્કાર, પ્રસન્ન થાઓ. આદિપુરુષ એવા આપને હું જાણવા ઇચ્છું છું, કારણ કે આપની પ્રવૃત્તિ હું સમજી શકતો નથી.
અધ્યાય 11, શ્લોક 32
श्री भगवानुवाच कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥
શ્રીભગવાને કહ્યું — હું લોકોનો નાશ કરનાર વધેલો કાળ છું અને અહીં લોકોનો સંહાર કરવા પ્રવૃત્ત થયો છું. તારા વિના પણ વિરોધી સેનાઓમાં ઊભેલા આ યોદ્ધાઓ બચશે નહીં.
અધ્યાય 11, શ્લોક 33
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्। मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्॥
માટે તું ઊભો થા, યશ પ્રાપ્ત કર, શત્રુઓને જીતીને સમૃદ્ધ રાજ્ય ભોગવ. આ સર્વ મારા દ્વારા પહેલેથી જ હણાયેલા છે; હે સવ્યસાચી! તું માત્ર નિમિત્ત બન.
અધ્યાય 11, શ્લોક 34
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान्। मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्॥
દ્રોણ, ભીષ્મ, જયદ્રથ, કર્ણ અને બીજા વીર યોદ્ધાઓ મારા દ્વારા હણાયેલા જ છે; તેમને તું માર, વ્યથિત ન થા. યુદ્ધ કર, તું રણમાં શત્રુઓને જીતીશ.
અધ્યાય 11, શ્લોક 35
सञ्जय उवाच एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी। नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य॥
સંજયે કહ્યું — કેશવનાં આ વચનો સાંભળીને મુકુટધારી અર્જુને ધ્રૂજતાં હાથ જોડી નમસ્કાર કર્યા, અને અતિ ભયભીત થઈ ગદ્ગદ વાણીથી શ્રીકૃષ્ણને પ્રણામ કરીને ફરી કહ્યું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 36
अर्जुन उवाच स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत् प्रहृष्यत्यनुरज्यते च। रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः॥
અર્જુને કહ્યું — હે હૃષીકેશ! યોગ્ય જ છે કે આપના કીર્તનથી જગત હર્ષિત થાય છે અને પ્રેમ પામે છે; ભયભીત રાક્ષસો દિશાઓમાં ભાગે છે અને સર્વ સિદ્ધો આપને નમસ્કાર કરે છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 37
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे। अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्॥
હે મહાત્મન્! બ્રહ્માના પણ આદિકર્તા અને સૌથી મહાન એવા આપને તેઓ કેમ નમસ્કાર ન કરે? હે અનંત, હે દેવેશ, હે જગન્નિવાસ! જે સત, અસત અને તેનાથી પર અક્ષર છે, તે આપ જ છો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 38
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्। वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप॥
આપ આદિદેવ અને સનાતન પુરુષ છો, આ જગતના પરમ આશ્રય છો; આપ જાણનાર, જાણવા યોગ્ય અને પરમ ધામ છો. હે અનંતરૂપ! આપનાથી આ સમગ્ર જગત વ્યાપેલું છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 39
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च। नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते॥
આપ વાયુ, યમ, અગ્નિ, વરુણ, ચંદ્ર, પ્રજાપતિ બ્રહ્મા અને બ્રહ્માના પણ પિતા છો. આપને હજારો વાર નમસ્કાર, અને ફરી ફરી નમસ્કાર.
અધ્યાય 11, શ્લોક 40
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व। अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः॥
હે અનંત સામર્થ્યવાળા! આપને આગળથી અને પાછળથી નમસ્કાર; હે સર્વાત્મન્! આપને સર્વ બાજુથી નમસ્કાર. અનંત પરાક્રમવાળા આપ સર્વને વ્યાપી રહ્યા છો, તેથી આપ જ સર્વરૂપ છો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 41
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति। अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि॥
આપના આ મહિમાને ન જાણતાં, આપને સખા માનીને પ્રેમથી કે પ્રમાદથી મેં ‘હે કૃષ્ણ, હે યાદવ, હે સખા’ એમ જે કંઈ હઠપૂર્વક કહ્યું,
અધ્યાય 11, શ્લોક 42
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु। एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्॥
અને હે અચ્યુત! હાસ્ય-વિનોદમાં, વિહાર, શયન, આસન કે ભોજન સમયે, એકાંતમાં કે બીજાની સમક્ષ મેં આપનું જે અપમાન કર્યું હોય, તે માટે અપ્રમેય એવા આપની હું ક્ષમા માગું છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 43
पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्। न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव॥
આપ આ ચરાચર જગતના પિતા, પૂજ્ય અને ગુરુઓના પણ ગુરુ છો. હે અનુપમ પ્રભાવવાળા! ત્રણે લોકમાં આપના સમાન પણ કોઈ નથી, તો અધિક તો ક્યાંથી હોય?
અધ્યાય 11, શ્લોક 44
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्। पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्॥
માટે હે પ્રભો! શરીરથી પ્રણામ કરીને સ્તુતિ કરવા યોગ્ય આપ ઈશ્વરને હું પ્રસન્ન કરવા પ્રાર્થું છું. જેમ પિતા પુત્રના, સખા સખાના અને પ્રિય પ્રિયાના અપરાધ સહન કરે, તેમ આપ મારા અપરાધ સહન કરો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 45
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे। तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
પહેલાં કદી ન જોયેલું આ રૂપ જોઈને હું હર્ષિત થયો છું, પણ મારું મન ભયથી વ્યાકુળ છે. હે દેવ! મને આપનું તે જ પૂર્વનું રૂપ દર્શાવો; હે દેવેશ! હે જગન્નિવાસ! પ્રસન્ન થાઓ.
અધ્યાય 11, શ્લોક 46
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव। तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते॥
હું આપને મુકુટ, ગદા અને હાથમાં ચક્ર ધારણ કરેલા જ જોવા ઇચ્છું છું; હે સહસ્રબાહો! હે વિશ્વમૂર્તે! આપ તે જ ચતુર્ભુજ રૂપે પ્રગટ થાઓ.
અધ્યાય 11, શ્લોક 47
श्री भगवानुवाच मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्। तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्॥
શ્રીભગવાને કહ્યું — હે અર્જુન! મેં પ્રસન્ન થઈને મારી યોગશક્તિથી તને આ તેજોમય, અનંત, આદિ અને પરમ વિશ્વરૂપ દર્શાવ્યું, જે તારા સિવાય પહેલાં કોઈએ જોયું નથી.
અધ્યાય 11, શ્લોક 48
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः। एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर॥
હે કુરુપ્રવીર! મનુષ્યલોકમાં આવા રૂપવાળો હું ન વેદોના અધ્યયનથી, ન યજ્ઞથી, ન દાનથી, ન ક્રિયાઓથી કે ન ઉગ્ર તપથી તારા સિવાય બીજા કોઈ દ્વારા જોઈ શકાઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 49
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्। व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य॥
મારું આ ભયંકર રૂપ જોઈને તું વ્યથિત ન થા અને મૂઢભાવ ન પામ. ભયરહિત અને પ્રસન્ન મનવાળો થઈ તું ફરી મારું તે જ રૂપ જો.
અધ્યાય 11, શ્લોક 50
सञ्जय उवाच इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः। आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा॥
સંજયે કહ્યું — વાસુદેવે અર્જુનને આમ કહીને ફરી પોતાનું રૂપ દર્શાવ્યું; અને મહાત્મા શ્રીકૃષ્ણે ફરી સૌમ્ય રૂપ ધારણ કરી ભયભીત અર્જુનને આશ્વાસન આપ્યું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 51
अर्जुन उवाच दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तवसौम्यं जनार्दन। इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः॥
અર્જુને કહ્યું — હે જનાર્દન! આપનું આ અતિ સૌમ્ય મનુષ્યરૂપ જોઈને હવે હું સ્વસ્થચિત્ત થયો છું અને મારી સ્વાભાવિક સ્થિતિને પામ્યો છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 52
श्री भगवानुवाच सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम। देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः॥
શ્રીભગવાને કહ્યું — મારું જે રૂપ તેં જોયું તેનાં દર્શન અતિ દુર્લભ છે; દેવો પણ સદા આ રૂપનાં દર્શનની ઇચ્છા રાખે છે.
અધ્યાય 11, શ્લોક 53
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया। शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा॥
જે રીતે તેં મને જોયો, તે રીતે હું ન વેદોથી, ન તપથી, ન દાનથી કે ન યજ્ઞથી જોઈ શકાઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 54
भक्त्या त्वनन्यया शक्यमहमेवंविधोऽर्जुन। ज्ञातुं दृष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप॥
પરંતુ હે પરંતપ અર્જુન! અનન્ય ભક્તિ દ્વારા જ આ પ્રકારે હું તત્ત્વથી જાણી શકાઉં, જોઈ શકાઉં અને તેમાં પ્રવેશી શકાઉં છું.
અધ્યાય 11, શ્લોક 55
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः। निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव॥
હે પાંડવ! જે મારા માટે જ કર્મ કરે છે, મારા પરાયણ છે, મારો ભક્ત છે, આસક્તિરહિત છે અને સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે વેરભાવ વિનાનો છે, તે મને પામે છે.
