Temple Darshan
ਪੰਜਾਬੀ

ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਘ

ਬਾਲ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸਦੇ ਦੈਂਤ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਤਸੀਹੇ ਨੂੰ ਝੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਥੰਮ੍ਹ ਪਾੜ ਕੇ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Narasimha (oil colour)
Narasimha (oil colour) · Unknown artist · Public domain

ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਹਿਰਨਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਮੰਗਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰੇ ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਨਾ ਦੈਂਤ; ਨਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਬਾਹਰ; ਨਾ ਦਿਨੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ; ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ।' ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਮਝ ਕੇ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।

ਪਰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕਯਾਧੂ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚਲੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇ ਸਨ। ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ?' ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈਏ, ਜੋ ਹਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।'

ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ!' ਉਹ ਗਰਜਿਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, 'ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਗੱਦਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।'

ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹਥਿਆਰ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਕੁਚਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਡੰਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਉਤਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿੱਖ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਭ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਾ 'ਨਾਰਾਇਣ, ਨਾਰਾਇਣ' ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ।

ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੋਲਿਕਾ ਨੂੰ ਵਰ ਸੀ ਕਿ ਅੱਗ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ। ਪਰ ਦੈਵੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੇ ਹੋਲਿਕਾ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਜੇ ਵੀ ਜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਲਿਕਾ ਦਹਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਖ਼ੀਰ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਵੱਡੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ। 'ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ?' ਉਹ ਚੀਕਿਆ। 'ਕੀ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?' 'ਹਾਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ,' ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। 'ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ।' 'ਕੀ ਉਹ ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਉਹ ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ।' 'ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਵੇ!' ਰਾਜਾ ਚੀਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

ਗੜਗੜਾਹਟ ਭਰੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਪਾਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪੰਜੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਭਖਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਲਾਟਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿੱਲਦੀ ਅਯਾਲ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਘ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਝ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ, ਨਾ ਦਿਨ ਨਾ ਰਾਤ। ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਮਹਿਲ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਏ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਬਾਹਰ, ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਦੈਂਤ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨਾ ਮਨੁੱਖ ਸਨ ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਨਾ ਦੈਂਤ। ਵਰ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਾਲਮ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਝਿਜਕ ਗਈ। ਤਦ ਨਿੱਕਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅੱਗੇ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪਿਘਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੁਝ ਨਾ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

ਨਰਸਿੰਘ ਜਯੰਤੀ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਵੱਡੀ, ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲੋਂ ਤਕੜਾ ਸੀ।

ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ