Temple Darshan
ଓଡ଼ିଆ

ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମହିଷାସୁର ବଧ

ଯେତେବେଳେ ମଇଁଷି ରୂପୀ ଦୈତ୍ୟ ମହିଷାସୁରକୁ କୌଣସି ଦେବତା ହରାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଳିତ ଶକ୍ତି ମାତା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ରୂପ ନିଏ, ଯିଏ ନଅ ଦିନ ତା' ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

Mahishasura-mardini
Mahishasura-mardini · Ravi Varma Press · Public domain

ଥରେ ମହିଷାସୁର ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଥିଲା ଯିଏ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମଇଁଷି ଓ ମଣିଷର ରୂପ ନେଇପାରୁଥିଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଓ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲା। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେବା ପରେ ମହିଷାସୁର ଅମରତ୍ୱ ମାଗିଲା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ ଯେ ଯିଏ ଜନ୍ମ ନିଏ ତାକୁ ମରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ମହିଷାସୁର ମାଗିଲା, 'ତେବେ କୌଣସି ପୁରୁଷ, ଦେବତା ବା ଦୈତ୍ୟ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।' ଅହଙ୍କାରରେ ସେ ଭାବିଲା ଯେ ନାରୀ ତାକୁ କେବେ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ନାରୀଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କଲା ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ବର ଦେଲେ।

ମହିଷାସୁର ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ସଂଗ୍ରହ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଦେବତାମାନେ ଶହେ ବର୍ଷ ଲଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ହରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଡ଼ିଦିଆଗଲା, ଏବଂ ମହିଷାସୁର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସିଲା। ଦେବତାମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀବ ପରି ପୃଥିବୀରେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ପରାଜିତ ଓ ଅପମାନିତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମିଳିତ ଭାବେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଶୁଣିଲେ ଯେ ମହିଷାସୁର କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛି, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ, ଏକ ମହାନ ଜ୍ୟୋତି ବାହାରିଲା। କିରଣଗୁଡ଼ିକ ମିଶି ତେଜର ଏକ ପର୍ବତ ହୋଇଗଲା ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କଲା।

ସେହି ଜ୍ୟୋତିରୁ ଅକଳ୍ପନୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ଏକ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିରୁ, ବାହୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିରୁ, ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ତାଙ୍କ ରୂପର ଏକ ଅଂଶ ଦେଲେ। ସେ ଥିଲେ ଦୁର୍ଗା, ଅଜେୟା। ତା'ପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ: ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର, ବରୁଣ ଶଙ୍ଖ, ଅଗ୍ନି ବର୍ଚ୍ଛା, ବାୟୁ ଧନୁଶର, ଏବଂ ଯମ ନିଜ ଦଣ୍ଡ। ହିମବାନ ତାଙ୍କୁ ବାହନ ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦଶ ବାହୁ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ସେ ଏପରି ଅଟ୍ଟହାସ କଲେ ଯେ ଲୋକସବୁ ଥରିଉଠିଲା।

ମହିଷାସୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ନିଜ ସୈନିକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପଠାଇଲା। ସେମାନେ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ସିଂହ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ମହିଷାସୁର ତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ପଠାଇଲା। ଦୁର୍ଗା ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ବ୍ରତ ନେଇଛି। ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବି ଯିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବ।' ମହିଷାସୁର ହସିଲା ଏବଂ ନିଜ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପଠାଇଲା।

ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦୁର୍ଗା ନିଜ ସିଂହରେ ଶତ୍ରୁ ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରକୁ ପଶିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଝଲସୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଃଶ୍ୱାସରେ ଶହ ଶହ ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ। ସେନାପତି ପରେ ସେନାପତି ପଡ଼ିଲେ: ଚିକ୍ଷୁର, ଚାମର, ଉଦଗ୍ର, ବାଷ୍କଳ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ। ଲଢ଼େଇ ଦିନରାତି ଚାଲିଲା, ସେଥିପାଇଁ ନବରାତ୍ରି ନଅ ରାତି ପାଳନ କରାଯାଏ।

ଶେଷରେ ମହିଷାସୁର ନିଜେ ଲଢ଼ିବାକୁ ଆସିଲା। ସେ ଏକ ବିଶାଳ ମଇଁଷିର ରୂପ ନେଲା, ଶିଙ୍ଗରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ପର୍ବତ ଉପାଡ଼ି ଓ ଲାଞ୍ଜରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଟି। ଦୁର୍ଗା ତା' ଉପରେ ଫାଶ ପକାଇଲେ। ସେ ସିଂହ ହୋଇଗଲା; ସେ ତା'ର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ସେ ଖଣ୍ଡାଧାରୀ ମଣିଷ ହୋଇଗଲା; ସେ ତାକୁ ଧରାଶାୟୀ କଲେ। ସେ ହାତୀ ହୋଇଗଲା; ସେ ତା'ର ଶୁଣ୍ଢ କାଟିଦେଲେ। ପୁଣି ସେ ମଇଁଷି ହୋଇଗଲା, ଗର୍ଜି ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହଲାଇ।

ଦୁର୍ଗା ଏକ ଦିବ୍ୟ ପାତ୍ରରୁ ପାନ କରି ହସିଲେ। 'ମୂର୍ଖ, ଯେତେ ଗର୍ଜିବାର ଗର୍ଜିନେ। ଶୀଘ୍ର ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜିବେ।' ସେ ନିଜ ସିଂହରୁ ଡେଇଁ ମଇଁଷି ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ପାଦରେ ତାକୁ ଦବାଇଲେ ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ମହିଷାସୁର ନିଜ ପ୍ରକୃତ ରୂପରେ ମଇଁଷିର ମୁହଁରୁ ବାହାରିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ଖଣ୍ଡାରେ ତା'ର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ମହାଦୈତ୍ୟର ପତନ ହେଲା, ଏବଂ ତା'ର ସେନା ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲା।

ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଗାଇଲେ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ମହିଷାସୁରର ବିନାଶକାରିଣୀ, କୁହାଯାଏ। ଦଶମ ଦିନ, ବିଜୟା ଦଶମୀ ବା ଦଶହରା, ମନ୍ଦ ଉପରେ ଭଲର ବିଜୟ ପାଳନ କରେ। ଦୁର୍ଗା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ବି ତୁମେ ମନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ଏବଂ ମୁଁ ଆସିବି।'

ନବରାତ୍ରିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଉପବାସ, ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ନଅ ରୂପର ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି। ଗୁଜରାଟରେ ଲୋକମାନେ ରାତି ପରେ ରାତି ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଦୀପ ବା ଗରବୋ ଚାରିପଟେ ଗରବା ଓ ଡାଣ୍ଡିଆ ରାସ ନାଚନ୍ତି। ବଙ୍ଗରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଭବ୍ୟ ପ୍ରତିମା ପଣ୍ଡାଲରେ ପୂଜା ହୁଏ। ଏହି କାହାଣୀ ଶିଖାଏ ଯେ ଦିବ୍ୟ ନାରୀଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପରମ ଶକ୍ତି, ଅହଙ୍କାର ବଳବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧ କରିଦିଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହୁଏ, କୌଣସି ମନ୍ଦ ଟିକିପାରେ ନାହିଁ।

ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ) ଆଧାରରେ