Temple Darshan
मराठी

श्री शांतादुर्गा मंदिर

Shri Shantadurga Temple

शांतिदूत शांतादुर्गेला समर्पित गोव्यातील प्रमुख देवी मंदिर.

ॲपमध्ये थेट पाहा Google Maps मध्ये उघडा

श्री शांतादुर्गा मंदिर
फोटो: Aruna at Malayalam Wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग

या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.

का प्रसिद्ध आहे

श्री शांतादुर्गा मंदिर गोव्यातील सर्वात मोठ्या व महत्त्वाच्या मंदिरांपैकी एक तसेच अनेक गौड सारस्वत ब्राह्मण कुटुंबांची कुलदेवी म्हणून प्रसिद्ध आहे. घुमट, दीपस्तंभ व रंगीबेरंगी दर्शनी भाग असलेली मंदिराची गोवा-शैलीतील वास्तुकला त्याला एक खूणस्तंभ बनवते, आणि पोर्तुगीज छळापासून वाचण्यासाठी स्थलांतरित झाल्याचा इतिहास गोव्याच्या वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. भाविक व पर्यटक येथे भेट देतात, आणि जत्रा व नवरात्रीच्या वेळी विशेष गर्दी असते. शिव व विष्णू यांच्यातील शांतिदूताची भूमिका शांतादुर्गेला सलोख्याचे प्रतीक बनवते.

इतिहास

श्री शांतादुर्गा मंदिर गोव्यातील फोंडा तालुक्यातील कवळे येथे, पणजीपासून सुमारे ३० किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे. हे मंदिर शांतादुर्गा या देवीला समर्पित आहे — पार्वतीचे "शांत दुर्गा" हे रूप, जिने शिव व विष्णू यांच्यातील युद्ध शमवले असे मानले जाते. अनेक गौड सारस्वत ब्राह्मण कुटुंबांची ही कुलदेवी आहे. शांतादुर्गेचे मूळ मंदिर साळसेत तालुक्यातील केळशी (क्वेलोसिम) येथे होते, जे पोर्तुगीज राजवटीखाली आले. १५६४ साली पोर्तुगीजांनी आपल्या प्रदेशातील हिंदू मंदिरे नष्ट केली, तेव्हा देवीची मूर्ती गुप्तपणे कवळे येथे नेण्यात आली, जे पोर्तुगीज अंमलाबाहेरील फोंडा प्रदेशात होते. कवळे येथे एक लहान देवस्थान बांधण्यात आले, आणि अठराव्या शतकात, परंपरेनुसार १७१३ ते १७३८ या काळात, साताऱ्याच्या छत्रपती शाहूंचे मंत्री नारो राम मंत्री यांच्या साहाय्याने सध्याचे मंदिर बांधले गेले. हे मंदिर गोवा-शैलीत बांधले असून, त्यात मोठा घुमट, पिरॅमिडाकार छप्पर आणि सात मजली दीपस्तंभ आहे, तसेच त्याला एक वैशिष्ट्यपूर्ण रंग दिला आहे. आतील भागात झुंबरे व चांदीचे नक्षीकाम आहे. मंदिराभोवती विस्तृत प्रांगण, पाण्याचे तळे आणि यात्रेकरूंसाठी अग्रशाळा (विश्रामगृहे) आहेत. मंदिराचे व्यवस्थापन महाजनांकडून (संस्थापक कुटुंबांचे सदस्य) केले जाते, जे व्यवस्थापनासाठी समिती निवडतात.

परंपरा आणि आख्यायिका

भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही

परंपरेनुसार, एकदा शिव व विष्णू यांच्यात तीव्र युद्ध झाले, तेव्हा पार्वतीने शांतादुर्गेच्या रूपात मध्यस्थी करून त्यांच्यात समेट घडवला, आणि शिवाला आपल्या उजव्या हातात व विष्णूला डाव्या हातात धरले. देवीच्या मूर्तीत तिने दोन सर्प धरलेले दाखवले आहेत, जे शिव व विष्णू यांचे प्रतीक आहेत. भाविकांची श्रद्धा आहे की शांतादुर्गा शांती व सलोखा प्रदान करते, आणि कुटुंबांतील व समाजातील वाद ती मिटवते. छळापासून वाचण्यासाठी देवी आपल्या भक्तांबरोबर कवळेपर्यंत आली असे अनेकजण मानतात.

सण

पौष महिन्यात (डिसेंबर-जानेवारी) होणारी वार्षिक जत्रा हा सर्वात महत्त्वाचा उत्सव आहे, तेव्हा देवीला सुवर्ण पालखीत मिरवणुकीने नेले जाते, सोबत वाद्यसंगीत व भाविक असतात. नवरात्रदेखील मोठ्या भक्तिभावाने साजरे होते, तेव्हा देवीला दररोज वेगवेगळ्या रूपांत सजवले जाते. माघ पौर्णिमा, दिवाळी व दसरा हे इतर उत्सव असून, उत्सवांच्या वेळी दीपस्तंभ उजळला जातो.

जवळची मंदिरे

देवी / शक्ती ची मंदिरे

सर्व पाहा →