हनुमान मंदिर, कॉनॉट प्लेस
Hanuman Mandir, Connaught Place
मध्य दिल्लीतील ऐतिहासिक हनुमान मंदिर, अखंड राम-मंत्रजपासाठी प्रसिद्ध.
नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग
या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.
का प्रसिद्ध आहे
कॉनॉट प्लेसचे हनुमान मंदिर दिल्लीतील सर्वात प्राचीन हनुमान मंदिरांपैकी एक व राम-मंत्राच्या अखंड जपासाठी प्रसिद्ध आहे, जो मंदिराच्या मते १९६४ पासून सुरू आहे. बाल हनुमानाची मूर्ती व नवी दिल्लीच्या मध्यभागी असलेले स्थान यामुळे हे भाविकांसाठी लोकप्रिय ठिकाण बनते. मंगळवार व शनिवारी मंदिरात विशेष गर्दी असते, तेव्हा हजारो भाविक शेंदूर, लाडू व फुले अर्पण करण्यासाठी येतात. मंदिराबाहेरील गल्ली मेंदी, बांगड्या व धार्मिक वस्तूंच्या स्टॉल्ससाठी प्रसिद्ध असून कॉनॉट प्लेसचा एक गजबजलेला भाग आहे.
इतिहास
नवी दिल्लीतील बाबा खडक सिंह मार्गावरील कॉनॉट प्लेसचे हनुमान मंदिर दिल्लीतील सर्वात प्राचीन व प्रसिद्ध हनुमान मंदिरांपैकी एक आहे. परंपरेनुसार महाभारतकाळातील पाच मंदिरांपैकी हे एक मानले जाते, जी परंपरेनुसार पांडवांनी त्यांची राजधानी इंद्रप्रस्थाच्या स्थळांवर बांधली होती. मंदिराचा प्रारंभिक इतिहास परंपरागत आहे. सध्याचे मंदिर परंपरेनुसार सुमारे १७२४ मध्ये जंतरमंतर वेधशाळा बांधणाऱ्या अंबरच्या (जयपूर) महाराजा जयसिंह द्वितीय यांनी अठराव्या शतकात बांधले असे मानले जाते. तेव्हापासून अनेकवेळा त्याचे नूतनीकरण झाले आहे. काहींच्या मते मुघल सम्राट अकबरानेही या मंदिरात आदर व्यक्त केला होता. मंदिरात बालरूपातील हनुमानाची (बाल हनुमान) दक्षिणाभिमुख मूर्ती आहे, जी भिंतीवर उठावदार कोरलेली आहे. ही मूर्ती असामान्य असून स्वयंभू मानली जाते. मंदिराच्या शिखरावर सामान्य हिंदू प्रतीकाऐवजी चंद्रकोर आहे, जी परंपरेनुसार एका मुघल राज्यकर्त्याच्या आदराचे चिन्ह होती. 'श्री राम, जय राम, जय जय राम' या मंत्राच्या अखंड जपासाठी हे मंदिर ओळखले जाते, जो मंदिराच्या मते १९६४ पासून खंड न पाडता सुरू आहे, आणि याचे व्यवस्थापन एक ट्रस्ट करतो.
परंपरा आणि आख्यायिका
भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही
परंपरेनुसार पांडवांनी इंद्रप्रस्थात हे हनुमान मंदिरासह पाच मंदिरे बांधली, आणि हनुमानाची मूर्ती स्वयंभू मानली जाते. दुसऱ्या कथेनुसार भीमाला जंगलात हनुमान भेटले व त्यांच्यासमोर त्याला नम्र व्हावे लागले. हनुमान भक्तांचे रक्षण करतो व त्यांच्या इच्छा पूर्ण करतो, आणि अखंड जपात सहभागी झाल्याने आशीर्वाद मिळतो असा भाविकांचा विश्वास आहे. मंगळवारी हनुमानाला शेंदूर अर्पण केल्याने सुदैव मिळते असेही अनेक मानतात. अनेक कार्यालयीन कर्मचारी दररोज येथे थांबतात.
सण
चैत्र पौर्णिमेला (मार्च-एप्रिल) साजरी होणारी हनुमान जयंती सर्वात महत्त्वाची असून विशेष पूजा, सजावट व मोठ्या गर्दीसह साजरी होते. रामनवमीही भक्तिभावाने साजरी होते. वर्षभर मंगळवार व शनिवार गजबजलेले असतात, आणि दिवाळीसाठी मंदिर सजवले जाते. करवा चौथदरम्यान मंदिराबाहेरील गल्ली मेंदी लावणाऱ्या स्त्रियांनी गजबजलेली असते. हनुमान जयंतीला गल्ली सजवली जाते व भंडाऱ्यांतून भाविकांना भोजन दिले जाते.
जवळची मंदिरे
गुरुद्वारा बंगला साहिबशीख गुरुद्वारा (गुरु हर किशन) · नवी दिल्ली, दिल्ली
लक्ष्मीनारायण मंदिर (बिर्ला मंदिर), दिल्लीभगवान विष्णू (नारायण) आणि देवी लक्ष्मी · नवी दिल्ली, दिल्ली
झंडेवालान देवी मंदिरदेवी दुर्गा · नवी दिल्ली, दिल्ली
गुरुद्वारा सीस गंज साहिबशीख गुरुद्वारा (गुरु तेग बहादुर) · चांदणी चौक, दिल्ली, दिल्ली
गौरी शंकर मंदिर, चांदणी चौकभगवान शिव व देवी पार्वती · चांदणी चौक, दिल्ली, दिल्ली
श्री दिगंबर जैन लाल मंदिरजैन तीर्थंकर पार्श्वनाथ · चांदणी चौक, दिल्ली, दिल्ली
स्वामीनारायण अक्षरधाम दिल्लीस्वामीनारायण · नवी दिल्ली, दिल्ली
उत्तर स्वामी मलाई मंदिर (मलाई मंदिर)भगवान मुरुगन (स्वामिनाथ) · आर.के. पुरम, नवी दिल्ली, दिल्ली
