चिंतामण गणेश मंदिर, उज्जैन
Chintaman Ganesh Temple, Ujjain
उज्जैनचे सर्वात मोठे गणेश मंदिर, चिंता दूर करते असे मानले जाते.

नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग
या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.
का प्रसिद्ध आहे
चिंतामण गणेश मंदिर मध्य प्रदेशातील सर्वात प्राचीन गणेशमंदिरांपैकी एक व चिंतामण, इच्छामन व सिद्धिविनायक या तीन गणेशमूर्तींच्या अनोख्या त्रयीसाठी प्रसिद्ध आहे. या तिघांची एकत्र उपासना चिंता दूर करते, इच्छा पूर्ण करते व यश देते असा भाविकांचा विश्वास आहे. नवविवाहित जोडप्यांमध्ये हे मंदिर विशेष लोकप्रिय असून ते सुखी वैवाहिक जीवनासाठी आशीर्वाद घेण्यासाठी येथे येतात, आणि कुटुंबे विवाहाची पहिली पत्रिका देवतेला अर्पण करून गणेशाला विवाहासाठी आमंत्रित करतात. अनेक भाविक इच्छा करताना मंदिरात दोरा बांधतात आणि इच्छापूर्ती झाल्यावर तो सोडवण्यासाठी परत येतात. बुधवारी, गणेशाला समर्पित दिवशी, व चैत्र महिन्यात मंदिरात विशेष गर्दी असते.
इतिहास
चिंतामण गणेश मंदिर मध्य प्रदेशातील उज्जैन शहराच्या मध्यभागापासून सुमारे ६ किलोमीटरवर जवासिया गावात शिप्रा नदीकाठी आहे. हे गणेशाला चिंतामण, 'चिंता दूर करणारा', या रूपात समर्पित असून माळवा प्रदेशातील सर्वात प्राचीन व महत्त्वाच्या गणेशमंदिरांपैकी एक आहे. परंपरेनुसार येथील गणेशमूर्ती स्वयंभू असून अत्यंत प्राचीन मानली जाते; काही स्थानिक परंपरा तिचा उगम रामायणकाळाशी जोडतात, मानतात की राम, सीता व लक्ष्मणांनी वनवासादरम्यान हे स्थान स्थापन केले. सध्याचे मंदिर सामान्यतः अठराव्या शतकात, जेव्हा मराठा राज्यकर्त्यांनी माळव्याचा ताबा घेतला, तेव्हा पुनर्बांधले गेले असे मानले जाते, आणि इंदूरच्या मराठा राणी अहिल्याबाई होळकर यांना त्याच्या नूतनीकरणाचे श्रेय दिले जाते. नंतरही मंदिराचे नूतनीकरण व विस्तार झाला आहे. गर्भगृहात एकत्र तीन गणेशमूर्ती असणे हे या मंदिराचे वैशिष्ट्य आहे — चिंतामण (चिंता दूर करणारा), इच्छामन (इच्छापूर्ती करणारा) व सिद्धिविनायक (यश देणारा). मूर्ती शेंदूराने माखलेल्या व समृद्ध अलंकारांनी सजवलेल्या आहेत. मंदिराच्या सभामंडपात कोरीव दगडी खांब असून काहींच्या मते ते परमार काळातील आहेत. या मंदिराचे व्यवस्थापन जिल्हा प्रशासनाच्या अखत्यारीतील समिती करते, आणि महाकालेश्वर, हरसिद्धी, काळ भैरव व मंगळनाथ मंदिरांसह उज्जैनच्या यात्रामार्गातील हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे.
परंपरा आणि आख्यायिका
भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही
स्थानिक परंपरेनुसार वनवासादरम्यान वनातून प्रवास करताना सीतेला तहान लागली, तेव्हा लक्ष्मणाने जमिनीत बाण मारून विहीर निर्माण केली, जी मंदिराजवळील पायऱ्यांची विहीर (लक्ष्मण बावडी) मानली जाते. त्यांनी येथे गणेशाचीही उपासना केली, आणि कधीकधी तिन्ही मूर्ती त्यांच्याशी जोडल्या जातात. चिंतामण गणेश चिंता दूर करतो, इच्छामन इच्छा पूर्ण करतो व सिद्धिविनायक यश देतो, आणि तिघांची प्रार्थना पूर्ण आशीर्वाद देते असा भाविकांचा विश्वास आहे. गणेशाला विवाहासाठी आमंत्रित केल्याने विवाह विघ्नमुक्त होतो असेही अनेक मानतात.
सण
चिंतामण गणेश येथे चैत्र महिना (मार्च-एप्रिल) विशेष महत्त्वाचा असून महिन्यातील प्रत्येक बुधवारी जत्रा (चैत्र जत्रा) भरते व मोठ्या संख्येने भाविक येतात. भाद्रपद महिन्यातील (ऑगस्ट-सप्टेंबर) गणेश चतुर्थीही विशेष पूजा व सजावटीसह साजरी होते. याशिवाय संकष्ट चतुर्थी व अंगारकी चतुर्थीही साजरी होते, आणि दर बारा वर्षांनी उज्जैनमध्ये होणाऱ्या सिंहस्थ कुंभमेळ्यादरम्यान अनेक यात्रेकरू मंदिराला भेट देतात.
जवळची मंदिरे
लाइव्हमहाकालेश्वर मंदिरशिव · उज्जैन, मध्य प्रदेश
गोपाळ मंदिर, उज्जैनभगवान श्रीकृष्ण · उज्जैन, मध्य प्रदेश
काळभैरव मंदिरकाळभैरव · उज्जैन, मध्य प्रदेश
देवास टेकरी (चामुंडा आणि तुळजा भवानी)चामुंडा देवी आणि तुळजा भवानी · देवास, मध्य प्रदेश
बडा गणपती, इंदौरभगवान गणेश · इंदौर, मध्य प्रदेश
खजराना गणेश मंदिरभगवान गणेश · इंदूर, मध्य प्रदेश
बगलामुखी मंदिर, नलखेडाबगलामुखी देवी · नलखेडा, मध्य प्रदेश
लाइव्हश्री मोहनखेडा जैन तीर्थआदिनाथ (ऋषभदेव) · राजगढ, मध्य प्रदेश
