ब्रह्मा मंदिर
Brahma Temple
ब्रह्मदेवाला समर्पित असलेल्या मोजक्या मंदिरांपैकी एक.

नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग
या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.
का प्रसिद्ध आहे
ब्रह्मा मंदिर ब्रह्मदेवाला समर्पित दुर्मिळ मंदिरांपैकी एक असल्यामुळे एक अद्वितीय तीर्थक्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध आहे. स्नानघाट व मंदिरांनी वेढलेले पुष्कर तलाव भारतातील सर्वात पवित्र तलावांपैकी एक मानले जाते, आणि त्यात स्नान केल्याने पापे धुतली जातात असा विश्वास आहे. यात्रेकरू सामान्यतः तलावात स्नान करून नंतर ब्रह्मा मंदिर व जवळच्या टेकडीवरील सावित्री मंदिरासह इतर मंदिरांना भेट देतात. घाट, मंदिरे व बाजारपेठांसह शहराचे वातावरण यात्रेकरू व आंतरराष्ट्रीय पर्यटक दोघांनाही आकर्षित करते.
इतिहास
राजस्थानातील अजमेर जिल्ह्यातील पुष्कर येथील ब्रह्मा मंदिर हे हिंदू त्रिमूर्तीतील सृष्टिकर्ता ब्रह्मदेवाला समर्पित भारतातील मोजक्या मंदिरांपैकी एक आहे. हे मंदिर पवित्र पुष्कर तलावाजवळ उभे असून हे तलाव प्राचीन काळापासून तीर्थस्थान असून महाभारत व पुराणांतही त्याचा उल्लेख आहे. मंदिराचा उगम परंपरेने अतिप्राचीन काळाशी जोडला जातो, आणि आख्यायिकांनुसार विश्वामित्र ऋषी किंवा इतर व्यक्तींना त्याच्या स्थापनेचे श्रेय दिले जाते. सध्याची वास्तू साधारणपणे चौदाव्या शतकातील मानली जाते, ज्यात नंतर विस्तृत नूतनीकरण झाले. सध्याचे मंदिर अठराव्या शतकात एखाद्या मराठा किंवा स्थानिक राजाच्या आश्रयाखाली पुन्हा बांधले गेले असे अनेकदा म्हटले जाते, जरी तपशिलांमध्ये स्रोतांनुसार फरक आढळतो. मंदिर संगमरवर व दगडात बांधलेले असून त्याला लाल शिखर आहे, आणि प्रवेशद्वारावर ब्रह्मदेवाचे वाहन हंस दाखवलेला आहे. गर्भगृहात ब्रह्मदेवाची चतुर्मुखी मूर्ती त्यांची पत्नी गायत्रीसह स्थापित आहे. संगमरवरी जमीन व भिंतींत भक्तांनी अर्पण केलेली चांदीची नाणी जडवलेली आहेत. संन्यासी पंथाच्या पुजाऱ्यांद्वारे मंदिराचे व्यवस्थापन होते, आणि पुष्कर आपल्या वार्षिक उंटांच्या जत्रेसाठीही प्रसिद्ध असलेले एक मोठे तीर्थ व पर्यटनस्थळ बनले आहे.
परंपरा आणि आख्यायिका
भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही
परंपरेनुसार ब्रह्मदेवाने पृथ्वीवर एक कमळाचे फूल टाकले, आणि ते जेथे पडले तेथे एक तलाव तयार झाले, जे पुष्कर बनले. त्यानंतर ब्रह्मदेवाने पुष्करला यज्ञ केला, परंतु त्यांची पत्नी सावित्री उशिरा पोहोचल्याने त्यांनी विधी पूर्ण करण्यासाठी गायत्रीशी विवाह केला. संतापलेल्या सावित्रीने त्यांना शाप दिला की त्यांची पूजा फक्त पुष्करमध्येच होईल, म्हणूनच ब्रह्मदेवाची मंदिरे दुर्मिळ आहेत. पुष्कर तलावात, विशेषतः कार्तिक पौर्णिमेला, स्नान केल्याने मोठे आध्यात्मिक पुण्य मिळते आणि पुष्करची यात्रा इतर तीर्थयात्रांचे फळ पूर्ण करते असा भक्तांचा विश्वास आहे.
सण
ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये येणारा कार्तिक पौर्णिमा उत्सव हा पुष्करमधील सर्वात महत्त्वाचा प्रसंग असून तेव्हा यात्रेकरू तलावात स्नान करतात आणि उंट व गुरांच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध असलेली पुष्कर जत्रा भरते. या उत्सवात धार्मिक विधी, सांस्कृतिक कार्यक्रम व स्पर्धा असतात. इतर महत्त्वाच्या प्रसंगांमध्ये पौर्णिमेचे दिवस व दिवाळी, होळी यांसारखे हिंदू सण यांचा समावेश असून तेव्हा मंदिर व घाट भक्तांनी गजबजलेले असतात.
जवळची मंदिरे
सावित्री मंदिर, पुष्करदेवी सावित्री · पुष्कर, अजमेर, राजस्थान
लाइव्हखाटू श्याम जी मंदिरखाटू श्याम (कृष्ण) · खाटू, राजस्थान
बिर्ला मंदिर (लक्ष्मी नारायण), जयपूरभगवान विष्णू व देवी लक्ष्मी · जयपूर, राजस्थान
लाइव्हमोती डुंगरी गणेश मंदिरभगवान गणेश · जयपूर, राजस्थान
गोविंद देव जी मंदिरकृष्ण · जयपूर, राजस्थान
सालासर बालाजी मंदिरहनुमान · सालासर, राजस्थानशिला देवी मंदिर, आंबेर किल्लादेवी शिला देवी (काली) · आमेर, जयपूर, राजस्थान
चारभुजा मंदिर, गढबोरभगवान विष्णू (चारभुजा) · गढबोर, राजसमंद, राजस्थान
