बनशंकरी मंदिर, बदामी
Banashankari Temple, Badami
बदामीजवळील लोकप्रिय देवी मंदिर, वार्षिक जत्रेसाठी प्रसिद्ध.

नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग
या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.
का प्रसिद्ध आहे
बनशंकरी मंदिर उत्तर कर्नाटक व महाराष्ट्रातील अनेक समाजांची कुलदेवता असलेल्या बनशंकरी देवीचे स्थान म्हणून प्रसिद्ध आहे. उत्तर कर्नाटकातील सर्वात मोठ्या जत्रांपैकी एक असलेल्या वार्षिक बनशंकरी जत्रेदरम्यान हे मंदिर मोठ्या संख्येने भाविकांना आकर्षित करते. मोठे तळे, दीपस्तंभ व जंगलपरिसर यांमुळे मंदिराचे स्थान अत्यंत रमणीय आहे, आणि बदामी, आयहोळे व पट्टदकल येथील प्रसिद्ध चालुक्य स्मारकांजवळ असल्याने हे लोकप्रिय वारसा-यात्रा मार्गाचा भाग बनते. अनेक कुटुंबे नवस फेडण्यासाठी व नवजात बालकांसाठी विधी करण्यासाठी येथे येतात.
इतिहास
बनशंकरी मंदिर कर्नाटकातील बागलकोट जिल्ह्यातील बदामीजवळ चोळचगुड्ड येथे आहे. हे देवी बनशंकरी (शाकंभरी किंवा वनशंकरी असेही म्हणतात), पार्वतीचे एक रूप, हिला समर्पित असून तिचे नाव 'वनाची देवी' असा अर्थ देते. हे मंदिर तिलकारण्य जंगलात वसलेले असून कर्नाटक व महाराष्ट्रातील अनेक समाजांची ही कुलदेवता आहे. या स्थळावरील देवीची उपासना प्रारंभिक मध्ययुगीन काळापासून, जेव्हा बदामी चालुक्य राजवंशाची (सहावे ते आठवे शतक) राजधानी होती, तेव्हापासून मानली जाते; परंपरेनुसार चालुक्य राजांनी देवीला कुलदैवत म्हणून पूजले. काहींच्या मते प्रारंभिक देऊळ सातव्या शतकातील आहे. मात्र सध्याचे मंदिर बहुतांश वृत्तांनुसार १७५० मध्ये मराठा सरदार परशुराम आगळे यांनी द्राविड शैलीत पुनर्बांधले, आणि नंतर त्यात भर पडत गेली. मंदिराला उंच भिंत व उत्तुंग गोपुर आहे. समोर हरिद्रा तीर्थ नावाचे मोठे चौरस तळे असून तीन बाजूंनी दगडी मंडप वेढलेले आहेत, आणि प्रवेशद्वाराशी उंच दीपस्तंभ उभा आहे. काळ्या दगडातील देवीची मूर्ती आठ हातांची, सिंहावर आरूढ व राक्षसाला पायाखाली तुडवणारी दाखवली आहे. या मंदिराचे व्यवस्थापन एक विश्वस्त मंडळ करते. बदामी परिसर चालुक्यकालीन गुहामंदिरे व आयहोळे-पट्टदकल येथील मंदिरांसाठीही प्रसिद्ध असून पट्टदकल हे युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे.
परंपरा आणि आख्यायिका
भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही
परंपरेनुसार दुर्गमासुर राक्षसाने या भागातील लोकांना त्रास दिला, तेव्हा देवीने शाकंभरी रूपात प्रकट होऊन त्याचा वध केला. दुष्काळाच्या वेळी देवीने लोकांना भाजीपाला व फळे देऊन त्यांचे पोषण केले असे मानले जाते, म्हणून तिला शाकंभरी (भाजीपाला धारण करणारी) म्हणतात, आणि पल्लेद हब्बा याचेच स्मरण करतो. बनशंकरी भक्तांचे रक्षण करते व समृद्धी देते, आणि जत्रेदरम्यान तिची उपासना संपूर्ण वर्षभरासाठी आशीर्वाद देते असा भाविकांचा विश्वास आहे.
सण
पुष्य महिन्यात (जानेवारी-फेब्रुवारी) बनद अष्टमीपासून सुरू होऊन पौर्णिमेला (बनद हुण्णिमे) संपणारी सुमारे तीन आठवड्यांची बनशंकरी जत्रा सर्वात महत्त्वाची आहे. यात रथोत्सव, जेव्हा देवीला मिरवले जाते, आणि पल्लेद हब्बा (भाजीपाला उत्सव), जेव्हा देवीला १०८ प्रकारच्या भाज्या अर्पण होतात, यांचा समावेश आहे. या जत्रेत लाखो भाविक येतात व जनावरांचा बाजार, सांस्कृतिक कार्यक्रम व स्टॉल्स असतात. नवरात्रीही विशेष पूजेसह साजरी होते.
जवळची मंदिरे
बदामी गुहामंदिरेशिव, विष्णू व जैन तीर्थंकर · बदामी, कर्नाटक
महाकूटेश्वर मंदिर, महाकूटभगवान शिव महाकूटेश्वर रूपात · महाकूट, बदामी, कर्नाटक
विरुपाक्ष मंदिर, पट्टदकलभगवान शिव विरुपाक्ष रूपात · पट्टदकल, कर्नाटक
दुर्गा मंदिर, ऐहोळेसूर्य/विष्णू (ऐतिहासिक; सध्या सक्रिय पूजा नाही) · ऐहोळे, कर्नाटक
संगमेश्वर मंदिर, कूडलसंगमभगवान शिव संगमेश्वर रूपात; बसवण्णा · कूडलसंगम, कर्नाटकरेणुका येल्लम्मा मंदिर, सौंदत्तीदेवी रेणुका (येल्लम्मा) · सौंदत्ती, कर्नाटक
विरुपाक्ष मंदिर, हंपीभगवान शिव (विरुपाक्ष) आणि देवी पंपा · हंपी, कर्नाटक
विठ्ठल मंदिर, हंपीभगवान विष्णू विठ्ठल रूपात · हंपी, कर्नाटक
