अंबलप्पुळा श्री कृष्ण मंदिर
Ambalappuzha Sri Krishna Temple
पालपायसम नैवेद्यासाठी प्रसिद्ध कृष्ण मंदिर.

नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग
या मिनिटाला कोणतेही मंदिर थेट नाही. खाली नवीनतम आरती रेकॉर्डिंग आहेत, आणि थेट सुरू होताच ॲप तुम्हाला कळवते.
का प्रसिद्ध आहे
कृष्णाला अर्पण करून प्रसाद म्हणून वाटली जाणारी पालपायसम या गोड खिरीसाठी अंबलप्पुळा संपूर्ण केरळात प्रसिद्ध आहे. कृष्ण व राजा यांच्यातील बुद्धिबळाच्या डावाच्या आख्यायिकेशी असलेला संबंधही हे मंदिर वेगळे बनवतो. कुंचन नंबियार व ओट्टनथुल्लल कलाप्रकाराशी असलेल्या संबंधासाठीही हे मंदिर प्रसिद्ध आहे. पारंपरिक कृतीनुसार दररोज मंदिराच्या स्वयंपाकघरात पायसम तयार केले जाते, आणि दुपारच्या पूजेनंतर भाविक तो घेण्यासाठी रांगेत उभे राहतात. उतरत्या छपरांचे व लाकडी कोरीवकामाचे केरळी स्थापत्य आणि शांत वातावरण यामुळे आलप्पुळाच्या बॅकवॉटर प्रदेशातून प्रवास करणाऱ्या यात्रेकरूंचे हे आवडते स्थान आहे.
इतिहास
अंबलप्पुळा श्री कृष्ण मंदिर केरळच्या आलप्पुळा जिल्ह्यातील अंबलप्पुळा येथे आहे. येथे कृष्णाला पार्थसारथी (अर्जुनाचा सारथी कृष्ण) रूपात, उजव्या हातात चाबूक व डाव्या हातात शंख धारण केलेल्या रूपात पूजले जाते. हे केरळमधील सर्वांत महत्त्वाच्या कृष्ण मंदिरांपैकी एक आहे. परंपरेनुसार स्थानिक राज्यकर्ता चेंबकसेरी पूरडम थिरुनल देवनारायण थंपुरान यांनी पंधराव्या किंवा सोळाव्या शतकात हे मंदिर बांधले. मंदिर पारंपरिक केरळ शैलीत बांधलेले असून त्यास वर्तुळाकार गर्भगृह व तांब्याचे छप्पर आहे. हे मंदिर आपल्या प्रसादासाठी - अंबलप्पुळा पालपायसम, तांदूळ, दूध व साखरेपासून बनवलेली गोड खीर - यासाठी प्रसिद्ध आहे, जी मंदिराच्या स्थापनेपासूनच कृष्णाला अर्पण केली जाते असे मानले जाते. हे मंदिर ओट्टनथुल्लल या नृत्यकला प्रकाराचे जनक कवी कुंचन नंबियार यांच्याशीही संबंधित असून त्यांनी अठराव्या शतकात हा नृत्यप्रकार येथेच सादर केला. त्रावणकोर देवस्वम मंडळामार्फत मंदिराचे व्यवस्थापन होते. परंपरेनुसार अठराव्या शतकात टिपू सुलतानाच्या आक्रमणादरम्यान गुरुवायूरप्पनची मूर्ती सुरक्षिततेसाठी येथे आणली गेली होती, त्यामुळे हे मंदिर गुरुवायूर मंदिराशीही जोडलेले आहे.
परंपरा आणि आख्यायिका
भक्ती परंपरेतून पुढे आलेले, प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्य नाही
परंपरेनुसार कृष्ण एका ऋषींच्या रूपात प्रकट झाले आणि त्यांनी राजाला बुद्धिबळाच्या डावाचे आव्हान दिले, बक्षीस म्हणून पहिल्या चौकोनात एक तांदळाचा दाणा व प्रत्येक पुढील चौकोनात दुप्पट दाणे मागितले. राजा हरला आणि इतक्या प्रचंड प्रमाणातील तांदूळ देऊ शकला नाही, तेव्हा ऋषींनी स्वतःचे कृष्णरूप प्रकट केले आणि सांगितले की दररोज भाविकांना पायसम अर्पण करून तो हे ऋण फेडू शकतो. पालपायसम हा एक पवित्र नैवेद्य असून तो आशीर्वाद देतो असा भाविकांचा विश्वास आहे.
सण
मीनम महिन्यात (मार्च-एप्रिल) होणारा अंबलप्पुळा आरट्टू हा सर्वांत महत्त्वाचा उत्सव आहे. केरळमधील सर्वांत जुन्या सर्पनौका शर्यतींपैकी एक असलेली चंबकुलम नौका शर्यत या मंदिराशी संबंधित आहे. इतर उत्सवांत जन्माष्टमी व विषू यांचा समावेश होतो. आरट्टूच्या वेळी देवतेला सुशोभित हत्ती व पारंपरिक संगीतासह मिरवणुकीने नेले जाते, आणि मिथुनम महिन्यात (जून-जुलै) होणारी सर्पनौका शर्यत देवतेच्या स्थापनेचे स्मरण करते.
जवळची मंदिरे
मन्नारशाला श्री नागराज मंदिरनागराज (सर्पराज) · हरिपाड, केरळ
चक्कुलतुकावु श्री भगवती मंदिरदेवी दुर्गा (भगवती) · नीरट्टुपुरम, केरळश्रीवल्लभ मंदिर, तिरुवल्लाभगवान विष्णू श्रीवल्लभ रूपात · तिरुवल्ला, केरळ
कवियूर महादेव मंदिरभगवान शिव; हनुमान · कवियूर, तिरुवल्ला, केरळ
चेंगन्नूर महादेव मंदिरभगवान शिव व देवी पार्वती (भगवती) · चेंगन्नूर, केरळ
अरणमुळा पार्थसारथी मंदिरभगवान श्रीकृष्ण (पार्थसारथी) · अरणमुळा, केरळ
एट्टुमानूर महादेव मंदिरभगवान शिव (अघोर रूप) · एट्टुमानूर, केरळवैकम महादेव मंदिरभगवान शिव · वैकम, केरळ
