Temple Darshan
ಕನ್ನಡ

ರಾಮನ ವನವಾಸ

ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಮುನ್ನಾದಿನ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ನಗುನಗುತ್ತಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಡನೆ ಕಾಡಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Rama in forest
Rama in forest · Ravi Varma Press · Public domain

ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರವನ್ನು ಉದಾತ್ತ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು: ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಗ ರಾಮ; ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತ; ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ. ಹಿರಿಯನಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ದಯೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಶಿವನ ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದು ಅವನು ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದನು.

ದಶರಥನಿಗೆ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಇಡೀ ನಗರ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು. ಬೀದಿಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು. ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಲಾಯಿತು, ಜನರು ಆನಂದದಿಂದ ಹಾಡಿದರು. ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ನಿಗದಿಯಾಯಿತು.

ಆದರೆ ರಾಣಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಮನಸ್ಸಿನ, ಅಸೂಯಾಳುವಾದ ಅವಳ ಹಳೆಯ ದಾಸಿ ಮಂಥರೆ ಇದ್ದಳು. ಅವಳು ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದಳು, 'ರಾಮ ರಾಜನಾದಾಗ ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಗ ಭರತ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಸೇವಕರಾಗುವಿರಿ.' ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೈಕೇಯಿ ಮೊದಲು ಅವಳ ಮಾತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಮಂಥರೆ ಪಿಸುಗುಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು; ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹೊಕ್ಕಿತು.

ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ದಶರಥನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಾಗ ಕೈಕೇಯಿ ಅವನ ರಥವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿ ಅವನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ್ದಳು. ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು; ಅವಳು ಅವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಈಗ ಅವಳು ಕೋಪಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಕೊಳಕು ಬಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಕಾದಳು. ರಾಜ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು, 'ನಿನ್ನ ಎರಡು ವಚನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸು. ಮೊದಲನೆಯದು, ಭರತನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು. ಎರಡನೆಯದು, ರಾಮನನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸು.'

ಸಿಡಿಲು ಬಡಿದಂತೆ ದಶರಥ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಅವನು ಬೇಡಿದನು, ಅಂಗಲಾಚಿದನು, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಅತ್ತನು; ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಘುವಂಶದ ರಾಜ ತನ್ನ ಮಾತು ಮುರಿಯಲಾರನು. ಬೆಳಗಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ಜರ್ಜರಿತನಾಗಿದ್ದನು.

ರಾಮನನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಮಾತಾಡಲಾಗದೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಕೈಕೇಯಿ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದಳು. ರಾಮನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು; ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೋಪದ ನೆರಳೂ ಸುಳಿಯಲಿಲ್ಲ. 'ಅಮ್ಮಾ, ನನ್ನ ತಂದೆ ವಚನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಭರತ ರಾಜನಾಗುವುದು ನನಗೆ ಆನಂದ,' ಎಂದನು. ತಂದೆಗೂ ಕೈಕೇಯಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಒಳಗೆ ಬಂದಾಗಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿ ಹೊರನಡೆದನು.

ರಾಮನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮನನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಹೋಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. 'ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ನಾನೂ ಬರುತ್ತೇನೆ,' ಎಂದನು. ಸೀತೆಯೂ ಹಠಹಿಡಿದಳು: 'ಪತ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನ ಪತಿಯ ಜೊತೆ. ನೀನಿಲ್ಲದ ಅರಮನೆಗಿಂತ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಕಾಡೇ ನನಗೆ ಮೇಲು.' ಅವರು ಉಳಿಯುವಂತೆ ರಾಮನು ಮನವೊಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅವರು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.

ಮೂವರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಡವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಜವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸರಳ ನಾರುಮಡಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ರಥದಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟಾಗ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಇಡೀ ಜನತೆ ಅಳುತ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ರಥ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ದಶರಥ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದು ನಂತರ ಮೂರ್ಛೆಹೋದನು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ, ರಾಮನ ಹೆಸರು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಅವನು ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟನು.

ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಅಂಬಿಗರ ನಾಯಕ ಗುಹನು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ನದಿ ದಾಟಿಸಿದನು. ರಾಮನ ಪಾದಧೂಳಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನಾಗಿಸಿತ್ತು; ತನ್ನ ದೋಣಿ ಇನ್ನೇನೋ ಆಗಿಬಿಡುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಹೇಳಿ, ದೋಣಿಗೆ ಹತ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಗುಹ ಹಠ ಹಿಡಿದನೆಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ!

ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ತಂದೆ ಮೃತನಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಅಣ್ಣ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡನು. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲೇಬೇಕೆಂದು ರಾಮನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಭರತ ರಾಮನ ಮರದ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ತಾನೂ ತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ಬಾಳುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಸೇವಕನಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಆಳಿದನು.

ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದೆಂದರೇನು ಎಂದು ರಾಮನ ವನವಾಸ ನಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದೂರು ಹೇಳದೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಿಡುವುದು. ಇದು ಸಹೋದರರ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ದಾಟದ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ (ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ) ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ